Czy pracownik musi wykazać, że nie ponosi winy za wypadek przy pracy?

christopher-burns-368617-unsplash

Christopher Burns

Był wypadek przy pracy, ale pracownik nie ponosi za niego winy. Kto to musi wykazać?

Ubezpieczony jest zupełnie pozbawiony prawa do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego z tytułu wypadku przy pracy m.in. gdy wyłączną przyczyną wypadku było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.

Chociaż ustawodawca posługuje się wyrażenie „udowodnione naruszenie” nie wskazał, kto to naruszenie ma udowodnić. Nie wskazał również, czy istnieje domniemanie przyczynienia bądź nieprzyczynienia się ubezpieczonego do wypadku przy pracy. Ustawodawca posłużył się wyrazem „udowodnione” aby zaznaczyć, że przyczynienie ubezpieczonego musi być bezsprzeczne.

Według poglądów doktryny, zapis ustawy można rozumieć w ten sposób, że obowiązek udowodnienia okoliczności wyłączających prawo ubezpieczonego do świadczeń ciąży na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. To ZUS jako podmiot wypłacający świadczenia ma największy interes w tym, aby udowodnić przyczynienie się ubezpieczonego do wypadku. Jeżeli zatem ZUS chce odmówić wypłaty świadczenia ubezpieczonemu, musi przedstawić dowody na jego winę wypadku i to taką, która skutkuje utratą przez niego świadczeń.

Bez wątpienia w postępowaniu dotyczącym wypłaty świadczeń nie można zastosować zasad obowiązujących w prawie cywilnym tj. dowody na poparcie faktu przedstawia ten, kto z faktu tego wywodzi dla siebie korzyść. Gdyby taka zasada obowiązywała również na gruncie tej ustawy, w jej treści musiałoby się znaleźć wyraźne odesłanie w tym zakresie. Takiego odesłania ustawodawca nie zawarł jednak w przedmiotowej ustawie.

 

Kiedy pracownikowi nie przysługują świadczenia w związku z wypadkiem przy pracy?

m0851-55542-unsplash

m0851

Czy zawsze jak mamy wypadek przy pracy przysługują nam świadczenia?

Ustawodawca przewidział dwie sytuacje, w których pracownikowi nie przysługują świadczenia w ubezpieczenia wypadkowego w związku z wypadkiem przy pracy. Pierwsza, gdy wyłączną przyczyną wypadku było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Drugą, gdy ubezpieczonemu, który, będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku. Sytuacja związana z nietrzeźwością lub odurzeniem została opisana tutaj. Ten wpis poświęcony zostanie sytuacji pierwszej.

Najpierw należy zastanowić się nad wyrażeniem „naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia”. Tak naprawdę w naszym prawie nie istnieją przepisy, które wprost nakazywałyby dbać nam o swoje zdrowie i życie. Ustawodawcy zapewne chodziło o przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy. W praktyce pracownik powinien zostać przeszkolony w tym zakresie. Inaczej nie można mu zarzucić, że naruszył przepisy, o których istnieniu nie miał pojęcia. Jego zachowanie nie będzie wtedy po prostu bezprawne.

Kluczową kwestią jest, że to naruszenie przepisów musi być wyłączną przyczyną wypadku. Jak wynika ze statystyk, w praktyce rzadko przyczyna wypadku jest tylko jedna. To właśnie ta okoliczność otwiera furtkę do ustalenia, że pracownik nie może zostać pozbawiony prawa do świadczeń. Wystarczy wykazać, że przyczyn wypadku było więcej i nie każda wynikała z zachowania pracownika. Bez znaczenia pozostaje siła sprawcza każdej z przyczyn. Wtedy zachowanie pracownika nie będzie już wyłączną przyczyną.

Pozostaje jeszcze wina umyślna lub rażące niedbalstwo pracownika. Winę umyślną można przypisać pracownikowi gdy jego zachowanie było świadome i pracownik wiedział, że jego skutkiem będzie wypadek przy pracy. Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 13 października 2016 r. (sygn. akt III AUa 371/16) wskazał, że „wystąpienie jakiegokolwiek czynnika, niezależnego od poszkodowanego, uniemożliwia przyjęcie wyłącznej przyczyny leżącej po stronie poszkodowanego. Wówczas nawet przy stwierdzeniu winy umyślnej pracownika, zachowuje on prawo do świadczeń.” Natomiast rażące niedbalstwo wynika z nieznajomości zasad i przepisów, które pracownik powinien znać lub z niedostosowania się do zasad i przepisów będąc przekonanym o braku konieczności ich stosowania.

Podsumowując, w praktyce wcale nie jest łatwo wypełnić wszystkie przesłanki do pozbawienia prawa do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego z powodu wyłącznej winy pracownika za wypadek przy pracy.

Przyczyny wypadków przy pracy w 2016 roku

michael-jeffrey-609949-unsplash

Michael Jeffrey

Jakie są najczęstsze przyczyny wypadków przy pracy? Czy są one winą pracownika czy pracodawcy?

Główny Urząd Statystyczny opublikował raport „Wypadki przy pracy 2016 r.”. W raporcie GUS wskazał, że suma przyczyn jest większa od łącznej liczby wypadków, bowiem wypadek jest najczęściej wynikiem kilku przyczyn. Na 100 wydarzeń wypadkowych zarejestrowano 197,2 przyczyny.

Wyniki raportu nie są optymistyczne, ponieważ zgodnie z nimi to zachowanie pracowników jest najczęstszymi przyczynami wypadków przy pracy. Większość wypadków powoduje brak porządku na stanowisku pracy. Pracownikom trudniej w takich warunkach utrzymać kontrolę nad zagrożeniami i własnym zachowaniem. Aż 86,9 % przyczyn stanowiły przyczyny związane z organizacją pracy i kulturą bezpieczeństwa. Przyczyny te podzielono na następujące grupy:

  • nieprawidłowe zachowania pracownika (w tym niedostateczna koncentracja uwagi na wykonywanej czynności, zaskoczenie niespodziewanym zdarzeniem, nieznajomość zagrożenia, niewłaściwe tempo pracy i brak doświadczenia),
  • niewłaściwa ogólna organizacja,
  • brak lub niewłaściwe posługiwanie się czynnikiem materialnym,
  • nieużywanie sprzętu ochronnego,
  • niewłaściwe, samowolne zachowanie się pracownika i jego zły stan psychofizyczny.

Niestety to właśnie nieprawidłowe zachowanie pracownika stanowi ponad połowę wszystkich przyczyn wypadków przy pracy.

Do wypadków najczęściej dochodzi podczas poruszania się oraz wykonywania pracy za pomocą rąk (transport ręczny, operowanie przedmiotami, prace narzędziami ręcznymi).

Na szczególną uwagę zasługuje wykonywanie pracy przy użyciu maszyn. Wypadki przy pracy z udziałem maszyn cechują się aż 228,7 przyczynami na 100 wypadków. Dochodzi do nich najczęściej podczas uruchamiania i zatrzymywania maszyn.

Czyli niestety to zachowanie pracownika jest najczęściej przyczyną wypadku przy pracy.

Proszę pamiętać, że gdy zachowanie pracownika jest wyłączną przyczyną to nie uzyska on świadczeń z ZUS!!!

Źródło: http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/warunki-pracy-wypadki-przy-pracy/wypadki-przy-pracy-w-2016-r-,4,10.html